Czym jest asertywność?

„Bądź grzeczny, czekaj na swoją kolej, tak nie można, co oni sobie o Tobie pomyślą, to nie dla Ciebie”.

Znasz to? Czy Ty też to słyszałeś? Pewnie nieraz. Nie tylko Ty.

Malcolm Gladwell w książce Poza schematem opisuje serię wypadków lotniczych, które wydarzyły się w latach osiemdziesiątych i których powodem, w moim przekonaniu, były właśnie takie komunikaty. Wychowani w kolektywistycznej kulturze Wschodu koreańscy piloci, kiedy brakowało im paliwa, komunikowali się z wieżą w tak uprzejmy i grzeczny sposób, że kontrolerzy lotu po prostu ignorowali pilność ich potrzeby. Nie wiem, o czym myśleli piloci, gdy było już za późno na lądowanie, ale prawdopodobnie godzili się wtedy z losem. W nierównej walce zwyciężały dawno wpojone przekonania — przedkładanie praw innych nad swoje własne.

1 grudnia 1955 roku. 42-letnia czarnoskóra kobieta prawdopodobnie także biła się z myślami, gdy w autobusie miejskim w Montgomery w Alabamie stanął nad nią człowiek, który nie różnił się od niej niczym poza kolorem skóry, i nieznoszącym sprzeciwu głosem zażądał, by ta zmieniła miejsce. Rosa Parks podjęła decyzję. Powiedziała NIE. Zapytana po latach o przyczynę swojej decyzji, przyznała: „Byłam po prostu zmęczona — byłam zmęczona ciągłym poddawaniem się”. Podjęła decyzję, która także dotyczyła jej przekonań — postanowiła zadbać o własne prawa.

Czym różnią się te dwa przypadki? Różni je stosunek ludzi do własnych praw oraz stosunek do przekonań, jakie zostały wymienione na początku tego rozdziału. Łacińskie assertio (wyzwolenie), czyli dawno udomowiona asertywność, to nic innego jak wewnętrzne wyzwolenie, wyzwolenie od niegdyś wpojonych przekonań, wyzwolenie od lęku, wyzwolenie od wpływu innych, wyzwolenie od sytuacji, która panuje nad nami.

Asertywność to decyzja o tym, że to Ty jesteś jedyną osobą, która może mieć wpływ na Twoje życie. Decyzja, którą chyba najtrafniej ujął jeden z uczestników mojego szkolenia: „(…) najważniejsze było dla mnie to, że uświadomiłem sobie, że tylko ja decyduję o znaczeniu, jakie w swoim życiu nadaję różnym wydarzeniom. Kiedy zdarza się np. coś irytującego, mogę się wkurzyć, ale równie dobrze mogę powiedzieć — to drobiazg, który nie jest wart mojego zdenerwowania. Tylko ja decyduję, które zachowanie wybieram (…)”.

Asertywność to przejście na stronę czynną. Asertywność to wybór. Asertywność to nie tylko (powszechnie za nią uważana) umiejętność odmawiania. Asertywność to umiejętność powiedzenia NIE wszystkiemu, co Ci nie odpowiada — wpojonym Ci przekonaniom, zachowaniom innych ludzi, oczekiwaniom innych, krytyce, której formy nie akceptujesz.

To jednak nie wszystko, bo asertywność to działanie wyrażające szacunek do siebie i innych. Szacunek jest tutaj kluczowy. Pozwól więc, że w tym świetle przedstawię Ci moją ulubioną „filozoficzną” definicję asertywności, którą zapożyczyłem z pewnego filmu.

Był kiedyś taki polski serial Daleko od szosy, opowiadający historię ambitnego młodego chłopaka ze wsi — Leszka, który dzięki swojej determinacji zmienia swoje życie. Nie jest mu jednak łatwo, bo na każdym kroku spotyka przeszkody oraz ludzi, którzy nie zawsze potrafią obdarzyć go szacunkiem. W jednym z odcinków jest taka scena: na imprezie sylwestrowej Leszek staje się ofiarą kpin zamożnej młodzieży. Dzieci lekarzy, aptekarzy i dyrektorów zaczynają kpić z chłopaka ze wsi, zadając mu szydercze pytania. „Ja słyszałem, że ty się, Leszku, na studia wybierasz?” — pyta szyderczo jedna z postaci. „Tak” — odpowiada Leszek. „A na jaki wydział się, Leszku, wybierasz?” — kontynuuje pytający, zanosząc się śmiechem. „Idę na wydział kultury i sztuki — odpowiada Leszek, ze spokojem dodając: — Bo jak patrzę na taką sztukę jak ty, to mi jest trudno zachować kulturę”.

Tym dla mnie właśnie jest asertywność — umiejętnością zachowania kultury w sytuacjach trudnych, umiejętnością zachowania kultury, gdy inni przekraczają granice naszego terytorium, umiejętnością zachowania elegancji i dyplomacji, gdy inni nie są do końca fair. To prawdziwa sztuka.

Fragment książki: Naucz ich, jak mają Cię traktować! Praktyczny podręcznik asertywności, Gliwice 2010, ss. 13-15.

Rozwijaj asertywność w praktyce

Zrozumienie, czym jest asertywność, to pierwszy krok. Kolejnym jest ćwiczenie jej w sytuacjach, w których trudno Ci odmówić, wyrazić swoje zdanie lub zareagować na przekraczanie granic. Jeśli chcesz pracować nad tymi umiejętnościami, zapraszam Cię na moje szkolenie „Asertywność i rozwój osobisty”. Podczas warsztatów przećwiczysz sposoby komunikowania potrzeb, radzenia sobie z krytyką i odpowiadania na naciski z szacunkiem do siebie oraz rozmówcy. Sprawdź program szkolenia i zacznij świadomie budować swój sposób reagowania w trudnych sytuacjach.